Elbląskie twarze cz. 6

Na budynku przy ulicy Panieńskiej 16 nad wejściem oraz pomiędzy oknami parteru i pierwszego piętra można znaleźć nieco nietypowe twarze. Są one dosyć abstrakcyjne i bardziej przypominają maski niż portrety.

Budynek przy ulicy Panieńskiej 16

Twarze znad wejścia

Na bocznej ścianie budynku można również zobaczyć starą reklamę Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Handlu Wewnętrznego. Pomimo upływu lat wygląda ona jakby wykonano ją całkiem niedawno.

Reklama WPHW

Elbląskie twarze cz. 5

Na budynku przy ulicy Malborskiej 13 można znaleźć nie tylko anielskie twarze, lecz także dwie postacie.

Budynek przy ulicy Malborskiej 13

Pomiędzy oknami pierwszego i drugiego piętra znajdują się cztery płaskorzeźby z twarzami cherubinów. Są one umieszczone na skrajnych stronach elewacji.

Na środku elewacji znajdują się dwie płaskorzeźby. Z lewej strony jest to przedstawienie kobiety - opiekunki domowego ogniska z rogiem obfitości w ręku i kołowrotkiem w tle.

Płaskorzeźba kobiety

Z prawej strony jest mężczyzna - robotnik z młotem w ręku a na drugim planie są kominy fabryczne.

Płaskorzeźba mężczyzny

Ferdynand Schichau

Dzisiaj przypada dwusetna rocznica urodzin Ferdynanda Gottloba Schichaua. Człowiek ten w znaczący sposób wpłynął na rozwój Elbląga w XIX wieku a stworzone przez niego przedsiębiorstwo przetrwało do II wojny światowej.

Ferdynand Gottlob Schichau (źródło: Księga Elbląska)

Jego dzieciństwo nie wyróżniało się niczym szczególnym. W trakcie nauki w szkole zawodowej zauważono jego zdolności i Towarzystwo Przemysłowe, które ową szkołę prowadziło, poczyniło zwieńczone sukcesem starania o przyznanie mu państwowego stypendium. Dzięki temu mógł podjąć studia na berlińskiej Akademii Technicznej. Po jej ukończeniu wrócił do Elbląga i w wieku 23 lat otworzył warsztat, który dał początek największemu przedsiębiorstwu w regionie.
Początkowo Ferdynand zajmował się budową i naprawą maszyn parowych dla przemysłu, pras hydraulicznych i sprzętu rolniczego. Z czasem wybudował w naszym mieście stocznię, która produkowała okrętowe maszyny parowe, parowozy, statki pasażerskie i handlowe, pogłębiarki i holowniki. W późniejszym czasie zaczęto budować statki wojenne (przede wszystkim torpedowce) a ekspansja spowodowała, że otworzono filie w Gdańsku (obecny teren Stoczni Gdańskiej), Królewcu, Piławie (dzisiaj Bałtijsk) a nawet Rydze.
Schichau jest przykładem kapitalisty, który starał się rozsądnie ważyć korzyści własne i swoich pracowników. W 1849 roku, a więc w 12 lat po założeniu firmy, założył kasę chorych. Przynależność do niej była obowiązkowa, ale do każdej wpłaconej przez robotników marki Schichau dokładał jeszcze jedną. Wybudował osiedla dla pracowników stoczni, wspierał rozwój kultury w mieście, m.in. budowę teatru.
Mieszkał w tzw. "Białym Domu" - willi położonej naprzeciw głównego budynku stoczni (obecnie budynek A1 Alstomu przy ulicy Stoczniowej).

"Biały Dom". Po prawej stronie obecny budynek A1 Alstomu. (Źródło: Księga Elbląska)

Zmarł 23 stycznia 1896 roku a przedsiębiorstwo znalazło się w rękach jego zdolnego zięcia Karla Ziese.

Akt zgonu F. Schichaua (źródło: PFE)

18 listopada 1900 roku naprzeciwko willi Schichaua został odsłonięty pomnik upamiętniający przemysłowca. Autorem monumentu był Wilhelm Haverkamp.

Pomnik Schichaua (źródło: PFE) 

Pomnik na tle budynku stoczni (źródło: PFE)

Pomnik F. Schichaua przetrwał do końca 1945 r. W czasie walk o Elbląg, został zniszczony, przez wojska radzieckie. Ostał się jedynie postument, który przetrwał do lat 60-tych, potem został rozebrany.
W roku 1954, postać robotnika została szczęśliwie odnaleziona na złomowcu w Hamburgu. Wykupili ją i przewieźli do swojej rezydencji potomkowie rodziny Schichaua - szwedzka rodzina Carlson. Losy figury kobiecej są nieznane.

Figura robotnika z pomnika Schichaua (źródło: PFE)

W 2003 roku, w miejscu gdzie stała willa Schichaua postawiono obelisk upamiętniający przemysłowca a miejscu temu nadano nazwę Skwer Ferdynanda Schichaua.

Skwer Ferdynanda Schichaua

Obelisk z tablicą

Zbliżenie tablicy

Obelisk Romualda Traugutta

22 stycznia przy obelisku w Parku Traugutta odbyły się uroczystości upamiętniające 151. rocznicę wybuchu powstania styczniowego. Przy tej okazji sam obelisk zmienił nieco swój wygląd. Jak widać metalowa tablica poniżej popiersia Romualda Traugutta była uszkodzona i trudno było odczytać napis na niej.

Obelisk w 2010 roku

Obelisk w styczniu 2014 roku

Obecnie tablica znajduje się na samym dole obelisku i jest kamienna.

Nowa wersja tablicy

Oczyszczono również popiersie ostatniego dyktatora powstania.

Romuald Traugutt

W połowie wysokości kamienia umieszczono nową tablicę poświęconą Trauguttowi.

Nowa tablica

Katedra św. Mikołaja cz. 8

Ksiądz Andrzej Śliwiński był pierwszym biskupem diecezji elbląskiej. Po jego śmierci we wrześniu 2009 roku pochowano go w przygotowanej krypcie, zwanej "kryptą biskupów". Znajduje się ona w południowo-wschodnim narożniku katedry pod nawą boczną.

Napis nad wejściem

Mozaika na ścianie bocznej

Miejsce pochówku biskupa

Tablica nagrobna

Katedra św. Mikołaja cz. 7

Setny post na blogu :)
Jedną z ciekawostek katedry jest zamek przy zachodnich drzwiach wejściowych. Jest on solidnie zbudowany ale bardziej interesująca jest data na nim. Otóż według niej zamek ma 149 lat a jego wytwórcą był człowiek o inicjałach E.B.

Zamek z katedry

Kościół Trzech Króli

Kościół Trzech Króli był główną świątynią Nowego Miasta Elbląga, założonego w 1337 roku. Pierwsze informacje o tej świątyni pochodzą z roku 1341. Pierwotnie kościół posiadał wieżę oddzieloną od głównego budynku, gdyż zabrakło środków na pomyślaną z rozmachem budowlę.

Stary kościół Trzech Króli (źródło: PFE)

Stary kościół - widok od południa wg. J.H. Amelunga (źródło: PFE)

W wyniku reformacji świątynia przeszła w posiadanie zwolenników Lutra.
Z biegiem czasu okazało się, że kościół jest za stary i zbyt mały aby pomieścić wiernych. 6. czerwca 1881 r. w starym kościele odbyła się ostatnia msza a 17. marca 1885 r. odbyło się uroczyste poświęcenie przez gdańskiego generalnego superintendenta D. Taube.
Nowy kościół został zbudowany w stylu nowogotyckim z charakterystyczną wąską lecz wysoką (67 metrów) wieżą.

Nowy kościół - widok od strony południowej (źródło: PFE)

Zdjęcie lotnicze ukazujące lokalizację kościoła (źródło: PFE)

W trakcie działań wojennych kościół został uszkodzony jednak stopień zniszczeń umożliwiał jego odbudowę. Niestety, ówczesne władze państwowe, pomimo wszelkich starań o jego ocalenie. Ołtarz został przeniesiony do kościoła św. Mikołaja, natomiast dwa z czterech dzwonów trafiły do kościoła św. Wojciecha. Trzeci dzwon, który miał być przetopiony w trakcie wojny, obecnie znajduje się w kościele św. Leonarda w Stuttgarcie. Los czwartego nie jest pewny ale prawdopodobnie został przetopiony na potrzeby wojenne.

Prezbiterium nowego kościoła (źródło: PFE)

Obecnie jedynymi pozostałościami po kościele jest kilka cegieł z napisem "Spittelhof", które można znaleźć na trawniku pomiędzy ulicami Giermków, Ślusarską i Szkolną.

Cegły z fundamentów kościoła

Zbliżenie na napis z cegły

Link do wątku na PFE: http://www.forum.eksploracja.pl/viewtopic.php?f=44&t=20164
Opis kościoła na stronie Elbląg - moje miasto: http://www.elblag-moje-miasto.pl/trzechkroli.htm

Bibliografia:
Józefczyk M. Elbląg i okolice 1397 - 1956. Chrześcijaństwo w tyglu dwu totalitaryzmów, Elbląg 1998

Katedra św. Mikołaja cz. 6

Niedaleko tablicy poświęconej mieszkańcom Kresów Wschodnich znajduje upamiętnienie dotyczące zesłanych na Sybir. 

Tablica pamięci Sybiraków.

Katedra św. Mikołaja cz. 5

Na ścianie pod chórem znajduje się tablica upamiętniająca podniesienie kościoła do rangi katedry oraz ingres pierwszego biskupa elbląskiego Andrzeja Śliwińskiego.

Tablica upamiętniająca podniesienie do rangi katedry

Inne upamiętnienie tego wydarzenia znajdowało się na zewnątrz kościoła, na ścianie od strony ulicy Stary Rynek.

Nieistniejące upamiętnienie podniesienia do rangi katedry (źródło: elblag24.pl)

Katedra św. Mikołaja cz. 4

W pobliżu poprzedniej tablicy znajduje się też tablica poświęcona żołnierzom AK. Jest to jedna z kliku podobnych tablic umieszczonych w elbląskich kościołach.

Tablica poświęcona żołnierzom AK

Katedra św. Mikołaja cz. 3

W jednej z kaplic bocznych po północnej stronie katedry znajduje się metalowa tablica poświęcona męczeństwu Polakom zamieszkujących Kresy Wschodnie, której fundatorem było Towarzystwo Miłośników Lwowa, Wilna, Grodna i Ziemi Wołyńskiej.

Tablica upamiętniająca mieszkańców Kresów Wschodnich.

Katedra św. Mikołaja cz. 2

Tuż obok tablicy z władcami znajduje się metalowa tablica z historią kościoła. Została ona tam przeniesiona z jednego z filarów wewnątrz budowli.

Tablica z historią kościoła.

Waldemar Rebinin

W zeszłym roku przedstawiałem tablice poświęcone ofiarom Grudnia 1970. Napisałem, że Waldemar Rebinin nie ma odrębnej tablicy a jest wymieniony tylko na wspólnym upamiętnieniu na cmentarzu przy ulicy Agrykola. Okazuje się, że jednak taka tablica jest. Znajduje się ona na ścianie bloku w pobliżu Pomnika Solidarności. Jest niewielka i przez to nie rzuca się w oczy.

Tablica poświęcona Waldemarowi Rebininowi

Katedra św. Mikołaja cz. 1

Katedra św. Mikołaja to najstarsza budowla sakralna w Elblągu. Powstała wkrótce po założeniu miasta, a ze względu na pochodzenie pierwszych elblążan za patrona przyjęto opiekuna żeglarzy. Historię kościoła można przeczytać na tej stronie.
We wnętrzu katedry można znaleźć kilka tablic i innych upamiętnień.
Pierwsze z nich znajduje się w północnym przedsionku. Jest to tablica, na której wypisano polskich władców, którzy odwiedzili Elbląg. Jest tam między innymi Kazimierz Jagiellończyk, Stefan Batory oraz Jan Paweł II.

Tablica z władcami, którzy odwiedzili Elbląg

Kotwica z ulicy Żeglarskiej

Między blokami na ulicy Żeglarskiej znajduje się duża kotwica. Jest to kotwica patentowa typu Halla wyprodukowana w elbląskich Zakładach Mechanicznych "Zamech". Ma ona ruchomy trzon względem podstawy, z którą połączone są ramiona zakończone łapami. Odpowiednio ciężki trzon kotwicy powoduje, że zawsze po rzuceniu przewraca się ona płasko na dno, a w trakcie jej wleczenia przez dryfujący statek obie łapy sukcesywnie zagłębiają się w grunt dna.
Samych Zakładów już nie ma ale kotwica dalej sprawia duże wrażenie.

Kotwica z ulicy Żeglarskiej

Na jednym z ramion można zobaczyć symbol "Zamechu".

Znak firmowy "Zamechu"

Elbląskie twarze cz. 4

Na szczycie budynku przy Aleji Grunwaldzkiej 69-71 znajduje się twarz kobieca. Na zbliżeniu widać, że ma ona czarne oczy, co nadaje jej nieco groteskowy wygląd.

Budynek przy Aleji Grunwaldzkiej 69-71

Zbliżenie twarzy

Nowe Miasto Elbląg

W przyszłym roku wypada 777. rocznica założenia Elbląga. Jednak w tym roku przypada inna rocznica. Otóż 666 lat temu Krzyżacy nadali przywilej lokacyjny Nowemu Miastu Elbląg.
Założone w 1326 roku, początkowo podporządkowane było Staremu Miastu ale zamiarem Krzyżaków było stworzenie przeciwwagi dla tego silnego gospodarczo i mało posłusznego miasta. Plany te jednak nigdy nie zostały wypełnione, gdyż osadzający się w Nowym Mieście drobni rzemieślnicy nie byli w stanie osiągnąć podobnego poziomu co staromiejscy kupcy i armatorzy.
W 1478 roku Nowe Miasto zostało całkowicie podporządkowane Staremu lecz pełna integracja dokonała się po roku 1772, kiedy to Elbląg znalazł się pod zaborem pruskim a nowe władze rozpoczęły rozbiórkę murów obronnych.
Dzisiaj jedynym upamiętnieniem Nowego Miasta jest witraż nad jedną z restauracji przy ulicy Wigilijnej. Znajdują się na nim herby obu Elblągów.

Witraż z herbami

Lapidarium elbląskie

Opisywałem wcześniej miejsca, gdzie znajdują się tablice upamiętniające przedwojenne cmentarze. Dzisiaj pora na miejsce, które cmentarzem było i nadal znajdziemy tam nagrobki. Jest to elbląskie lapidarium usytuowane przy ulicy Sadowej.
Kiedyś byli tu chowani parafianie kościoła Trzech Króli, który ze względu na położenie w środku miasta nie mógł mieć cmentarza przykościelnego.

Przy wejściu na teren lapidarium znajduje się tablica pamiątkowa z napisami w języku polskim i niemieckim.

Tablica z lapidarium

Znajduje się tu też nagrobek pradziadków kanclerz Niemiec Angeli Merkel. Emil Drange pełnił funkcję nadsekretarza rady miejskiej.

Nagrobek rodziny Drange

Udało się ocalić również nagrobek Franza Komnicka - jednego z największych przemysłowców w historii miasta.

Nagrobek Franza Komnicka